कम्प्युटर शिक्षाको आवश्यकता

            

            हाम्रो देश नेपाल सबै क्षेत्रमा विकासोन्मुख देशको रुपमा रहेको छ । त्यसैगरी सुचना प्रविधि तथा सञ्चारको क्षेत्रमा समेत विकासोन्मुख छ । नेपालमा शिक्षाको इतिहास हेर्ने हो भने २०१८ पछि विकास हुँदै २०३६ पछि फड्को मारेको देख्न सकिन्छ । शिक्षामा आउने विभिन्न विदेशी लगानी तथा नयाँ नयाँ जनशक्तिको कारणले,      प्रविधि भित्रिएको देखिन्छ । सर्वप्रथम नेपालमा २०२८ सालमा जनगणना गर्नका निम्ति  IBM 1401 नाम गरेको दोस्रो पुस्ताको कम्प्युटर ल्याइएको थियो र जसको भाडा समेत नेपाल सरकारले तिर्न नसकेर पछि नेपाललाई उपहारको रुपमा दिइएको थियो । हालको समयमा नेपालमा छुटै सुचना तथा सञ्चार मन्त्रालय समेत छ, जसले सुचना र सञ्चारको क्षेत्रमा काम गर्छ । विश्वमा नै सुचना, प्रविधी तथा सञ्चारको क्षेत्रमा अगाडी रहेको चिन र भारत को बिचमा रहेको नेपालमा पनि विश्वसंग मुकाविला गर्न यसतो शिक्षाको माग र आवश्यकता देखिन्छ । अन्य मुलुकहरुले कम्प्युटको माध्यमबाट नै सम्पुर्ण शिक्षण सिकाई गर्ने गर्दछन् ।

नेपालमा २०६८ देखि हाम्रो पाठ्क्रममा अनिवार्य रुपमा विद्यालयमा कम्प्युटर शिक्षा समावेश गरिएको छ । यसका साथै विभिन्न विश्वविद्यालयलेहरुले पनि छुटै विषयको रुपमा कम्प्युटर को अध्यापन गराइरहेका छन । नेपाल सरकारले पाठ्यक्रम तयार पार्यो तर प्रयाप्त मात्रामा जनशक्ति र स्रोत साधनको बन्दो वस्त गरेन, त्यसैले यस क्षेत्रमा चुनौति साथै समस्याहरु उत्पन्न भएका छन् । वर्तमान समयमा दक्ष जनशक्तिको अभाव, भौगालिक विकट्ता साथै अस्थिर राजनीतिका कारणले गर्दा विश्व बजारको तुलनामा दक्ष जनशक्ति उत्पादन हुन नस्कनुका कारण हुन् । सरकारले  यस क्षेत्रको विकासका लागि प्रत्येक विद्यालयको एक जनालाई जिल्ला शिक्षा कार्यालयको मार्फत सिप सिकाउने निती बनाए पनि यो नीति, नीतिमा नै सिमितता भएको छ । विद्यालयलार्र्इ दिएको कम्प्युटर प्रअ तथा अन्य व्यक्तिहरुले आफनो व्यक्तिगत कामका लागि प्रयोग गर्छन् । प्रत्यक विद्यालयमा विद्युतको व्यवस्था नभएको कारणले गर्दा समेत यो कार्यक्रम् सफल नभएको देखिन्छ । अब सरकारले यस क्षेत्रको बृहत विकास गर्न र फड्को मार्र्न  दक्ष जनशक्तिलाई प्रयोगमा ल्याउनु पर्छ । भविष्यका कर्णधार वालवालिकाहरु अन्य विषय शिक्षक द्धारा चार्टमा कम्प्युटरको चित्र हेरेर पढन् बाध्य छन्। नेपालमा हाल कुल साक्षरता प्रतिशतको ३÷४ प्रतिशत मात्र कम्प्युुटर साक्षरता रहेको छ । अबको युग भनेको प्रविधि तथा विज्ञानको युग हो । समयअनुसार विद्यालयमा कम्प्युटर शिक्षाको विकास तथा व्यवस्था गर्न नसके हमी अझै पछि धकलिने निश्चित छौं ।

               हाल रहेको सुचना तथा संचार मन्त्रलयले समेत कुनै खासै उपलब्धि मुलक कदम उठाएको छैन्। सामान्य विद्यार्थीले समेत प्रयोगात्मक विषयको रुपमा रहेको कम्प्युटरको प्रयोग  गर्न नपाउनु तथा छुटै  व्यवस्थित  प्रयोगात्मक कक्षा र दक्ष शिक्षक नहुँदा अहिले पनि  ग्रामिण क्षेत्रका ऐच्छिक तथा अनिवार्य विषयको रुपमा कम्प्युटर विषय पढेका विद्यार्थीहरु पाठ्यपुस्तक मात्र हेरेर पढ्न वाध्य छन् । कम्प्युटर एउटा यस्तो विषय हो जुन आफैमा विषय मात्र नभइ हरेक क्षेत्र तथा विषयसँग सरोकार राख्ने विषय हो । हाल केहि सम्पन्न विद्यालयहरुले कम्प्युटरको माध्ययबाट अध्ययन अध्यापन गराउछन् भने ग्रामिण क्षेत्रका विद्यालयले कम्प्युटरको चित्र पोष्टरमा हेरेर नेपाली पढाउने शिक्षकले कम्प्युटर पढाउने अवस्था हाम्रो  रहेको छ ।

             नेपालमा २०४७ सालमा कक्षा ९ र १० मा ऐच्छिक विषयको रुपमा समावेश कम्प्युटर हाल २०७४ सालमा पुग्दा आधारभुत तहमा  समेत अनिवार्य विषयको रुपमा रहेको छ । जसरी नेपाल सरकारले २०५४–२०५९० मा विद्यालयमा कम्प्युटर शिक्षाको व्यापक विस्तार गर्ने र सुचना प्रविधि पार्कको योजना नवौं योजनामा रहेको छ । जसमध्ये सुचना प्रविधि पार्क काभ्रेको बनेपामा स्थापना भएको छ । २०५७ सालमा सुचना प्रविधी नीति जारी भई फेरि खारेज भयो । २०६८ देखि पाठ्यक्रमको रुपमा लागु भएको कम्प्युटर शिक्षाले देश विदेशमा घटेका तथा पहिलेका ऐतिहासिक घटनाको जानकारी लिन, दिनको लागि महत्वपूर्ण भुमिका खेल्द्छ । सामान्यतया विद्यालयमा प्रशासनिक तथा शैक्षणिक क्रियाकलापको लागि कम्प्युटर शिक्षाको विकास वर्तमान समयमा दु्रत गतिमा हुन आवश्यक रहेको छ । एउटा सामान्य कम्प्युटरबाट नै विश्व हल्लाउने यो समयमा विद्यालय तहमा, विद्यार्थी र सबैका लागि महत्वपूर्ण रहेको छ । त्यसकारण समबन्धित निकायको यस तर्फ टड्कारो ध्यान जाओस ।

-शुशिल राना क्षेत्री